Komisja w składzie:

Prof. dr hab. Piotr Obrączka - przewodniczący komisji

Łucja Bobek

Hanna Firganek

Zofia Meiser

na posiedzeniu w dniu 21.03.2012 wyłoniła zwycięzców konkursu "Bytom - co zostało w pamięci"

 I nagroda - Antoni Winiarski

II nagroda - Marian Edmund Brodecki

wyróżnienie - Patrycja Szlichta

 Dziękujemy wszystkim, którzy wzięli udział w naszym konkursie.

Sprawozdanie z zebrania TMB w poniedziałek 19 marca 2012 roku.

Przy dużej frekwencji w naszej sali obrad przy ul. Mariackiej 5 podjęto kilka zagadnień godnych najpilniejszego rozważenia.
Zdecydowano nie pokryć milczeniem planów włączenia Muzeum Górnośląskiego do Muzeum Śląskiego w Katowicach. Nie uspokoiło nas bowiem pismo Marszałka Województwa Śląskiego, w ktorym powtórzono, iż istnieją merytoryczne i ekonomiczne podstawy do realizacji tego zamierzenia. Zebrani uznali to za bezzasadne, postulując dalszą aktywność w oprotestowaniu tych zamiarów.
Przyjęto do wiadomości, że Komisja Konkursowa już za kilka dni przedstawi wyniki swych prac, a dokładniej - przeanalizuje nadesłane prace konkursowe zawierające wspomnienia związane z Bytomiem i przedstawi zwycięzców.
Z pewnym niepokojem dyskutowano na temat aktywności szkolnych Kół TMB zarejestrowanych w 22 placówkach podstawowych i średnich. Zmiany w oświacie, zamierzona likwidacja tak wielu szkół, niechęc sporej grupy dzieci do aktywności w jakichkolwiek działaniach nie objętych obowiązkami szkolnymi, wszystko to nie sprzyja działalności owych Kół. Wszyscy byli zgodni, że problem ten należy dokładniej analizować na następnych posiedzeniach z udziałem opiekunów KÓŁ TMB.

Po przegranej bitwie o szkoły

Przez ostatnie dwa wieki mawiało się, że Bytom jest miastem szkół. I słusznie, bo było ich więcej niż gdziekolwiek na Górnym Śląsku, a co ważniejsze, były tu placówki oświatowe prawie wszystkich specjalności. To tu założono pierwsze szkoły dla dziewcząt, pierwszą na Śląsku Akademię Pedagogiczną, konwikt biskupi dla chłopców. Dalsze wyliczanie szkół zajęłoby zbyt wiele miejsca, a nowsza publikacja o nich wszystkich jest jeszcze w sprzedaży.
I oto mimo długiej batalii sprzeciwu rozpoczęła się stopniowa likwidacja bytomskich szkół. A wraz z tym procesem, który, jak się zdaje, będzie trwał nadal, a może przybierał na sile, przekreślona zostanie ta piękna prawda o Bytomiu, jako mieście, w którym każdy uczeń znajdzie swoją wymarzoną ścieżkę edukacyjną.
W przeszłości każda podbytomska gmina chciała mieć szkołę, bo jej włodarze wiedzieli, że wraz z kościołem są najważniejszymi rozsadnikami oświaty i kultury. Dziś władze centralne po zamknięciu
lokalnych szkół mają odwagę wmawiać społeczeństwu, że tzw. gimbusy dowożące dzieci do odległych szkół są jedynym rozwiązaniem i znakiem postępu, bo większe szkoły są lepiej "usprzętowione".
Jeśli ktoś z oburzeniem pomówi mnie o upraszczanie sprawy, a nawet o krzywdzące oceny, zamiast się bronić, zadam kilka tylko pytań. Czy szkoły mogą być rozliczane od strony opłacalności identycznie jak
zakłady pracy? Czy szkoły mają być placówkami dochodowymi, generującymi środki na wypłatę dla nauczycieli i na utrzymanie budynków? Kiedy decydenci zrozumieją, że inwestowanie w edukację i naukę jest ze wszech miar opłacalne - także w kategoriach ekonomicznych. Dobrze wykształceni ludzie są skarbem - dosłownie (!) Wystarczy zaglądnąć do Bytomskiego Słownika Biograficznego, by zorientować się, ilu ludzi z naszego miasta zapisało się w historii tylko dlatego, że tutejsze szkoły stworzyły im możliwości intelektualnego rozwoju. Sam jako redaktor tego dzieła z bólem serca z braku miejsca musiałem rezygnować z umieszczenia w nim tak wielu biogramów starannie wykształconych osób.
Śledziłem z uwagą walkę o zachowanie poszczególnych bytomskich placówek. Wieku szukało wsparcia w naszym Towarzystwie Miłośników Bytomia. Ta walka wbrew opinii decydentów wystawia bytomskiemu społeczeństwu jak najlepsze świadectwo. Niech mi wolno przypomnieć, że jeszcze u schyłku XVIII wieku władze musiały sięgać po kary finansowe nakładane na rodziców za absencję ich dzieci w szkołach. Dziś ich potomkowie walczą o utrzymanie szkoły.
Wiem, że rządzenie tak wielkim miastem jak Bytom nie jest łatwe. Wiem, że sporządzanie budżetowego jest trudne. Wszyscy wiemy, że przekazywane środki z budżetu centralnego na potrzeby lokalne, w tym i na oświatę, są dalece niewystarczające. Ale w tej sytuacji wsłuchanie się w "głos ludu" jest najpierwszym obowiązkiem. A ostatnie doświadczenie wskazuje, że głos ów nie został wysłuchany ani w jednym procencie. I to najbardziej boli.
A przecież "Vox populi, vox Dei" - głos ludu jest głosem Boga.

JAN DRABINA

Przytaczamy poniżej pisma w sprawie Muzeum Górnosląskiego autorstwa profesora Jana Drabiny.

VMarszałek Jerzy Gorzelik

Szanowny Panie Doktorze

Mieliśmy okazję mówić „O rozbieraniu Śląska” u redaktora Ciurloka w Muzeum Górnośląskim. Wtedy nie wiedziałem jeszcze, że istnieje plan „rozebrania”  tego właśnie muzeum. Piszę o tym, bo gdy o tym się dowiedziałem w pierwszym odruchu zamierzałem zwrócić się do Pana właśnie z racji pozycji zajmowanej w Zarządzie Sejmiku Województwa Śląskiego o pomoc w utrąceniu tego zdumiewającego planu. Byłem bowiem pewny, że pańskie przemyślenia i dotychczasowe działania stoją w jaskrawej sprzeczności z tym pomysłem.

Tymczasem zaszokowany jestem informacją, że jest Pan inicjatorem tego pomysłu, gotowym do jego realizacji.

Jako profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego skupiający co prawda swą uwagę i swe badania nad przeszłością mojego Śląska, ale i śledzący  z niepokojem jego dzień dzisiejszy, nie rozumiem  pańskiej postawy. Czyżby chciał Pan poprzez takie działania pokazać, że niegdysiejsze Landesmuseum, a po wojnie muzeum okręgowe to nic nie znaczący epizod wobec Muzeum  Śląskiego (które założone zostało kilkanaście lat później, a reaktywowane dopiero niedawno), że bytomska placówka ze swoją historią, naukowymi badaniami, a nade wszystko zbiorami, może być jedynie prowincjonalną filią, że Bytom jako miasto jest tak podrzędne, że w odróżnieniu od wszystkich miast regionu, w których istnieją już muzea, nie zasługuje na własną placówkę, że najcenniejsze bytomskie zbiory mogą być zmarnowane w Bytomiu, jeśli nie zostaną przeniesione do budującego się Muzeum Śląskiego.  Boli i to, że wspiera się przy tym opiniami pracowników naukowych, których za ich dorobek cenię, ale którzy nie tylko nie zadali sobie trudu zawitania do bytomskiej placówki, a nawet nie zapoznali się  - jak wynika z ich zapisanych zdań - z obszernym opracowaniem  z okazji jubileuszu jego 100-lecia na temat jego historii i zbiorów, którego jestem współredaktorem.

Mam nadzieję, że mój osobisty list (nie występuję tu jako prezes Towarzystwa Miłośników Bytomia i Honorowy Obywatel tego Miasta), skłoni Pana do przemyślenia raz jeszcze tej kuriozalnej decyzji. Nie muszę chyba dodawać, że przy jego pisaniu powodowany byłem zatroskaniem o działania, które mogą powodować dalsze  pomniejszenie kondycji Bytomia. Po ekonomicznej zapaści zapowiadałyby one poważny uszczerbek w dziedzinie kultury.

 Chorzów, 30 stycznia 2012                                          Prof. zwyczajny dr hab. Jan Drabina

                                                                                                          Bytom, 2 lutego 2012

PT.

Marszałek Województwa  Śląskiego

Adam Matusewicz

Zaniepokojeni informacjami mającymi znamiona prawdopodobieństwa o zamiarze połączenia Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu i Muzeum Śląskiego w jedną instytucję pod nazwą tej drugiej, zwracamy się z prośbą o zapobieżenie tym planom. Jest po temu wiele powodów. Wymienimy tylko cztery z nich, naszym zdaniem najważniejszych.

Po pierwsze, znamy dobrze minione lata, w których podjęto już eksperyment łączenia muzeów, a dokładniej - tworzenia muzeum okręgowego i zamiany pozostałych muzeów w województwie w jego oddziały. Trwało to zbyt długo, a badane przez nas dokumenty z lat minionych, od 1950 roku poczynając, gdy zapoczątkowano te działania, wskazują, jak wiele animozji między muzeami, niechęci, a nade wszystko mizernych efektów to przyniosło. I z jaką gorliwością wszystkie muzea poddane muzeum okręgowemu, gdy było to już  w 1990 roku było to możliwe, się wyzwoliły spod tej zależności. Piszemy o tym, bo owym muzeum okręgowym było Muzeum Górnośląskie, którego pracownicy też nie wspominają tego okresu z uznaniem.

Po drugie, co najważniejsze, bytomska placówka ze swoją stuletnią historią, naukowymi badaniami, a nade wszystko bogatymi, unikatowymi zbiorami zasługuje nadal na samodzielny byt. 

Po trzecie, Bytom, miasto dotknięte  bardziej niż inne miasta poważnymi problemami ekonomiczno-społecznymi, nie powinien doznać  tak znaczącego uszczerbku i w dziedzinie życia kulturalnego. 

Po czwarte, byłoby paradoksem, gdyby Muzeum Górnośląskie, przez  całe powojenne półwiecze będące najważniejszym w województwie, mającym  jako muzeum okręgowe decydujący wpływ na wszystkie bez wyjątku muzea, stało się filią.  I to w czasach, gdy we wszystkich większych i średnich miastach regionu istnieją już samodzielne muzea.

Mamy nadzieję na życzliwe odniesienie się Pana Marszałka do naszej gorącej prośby, za co już teraz dziękujemy.